Osteoporose

De huisarts of een specialist kan verschillende middelen voorschrijven die osteoporose tegengaan, zoals bisfosfonaten, oestrogenen, SERM's (selectieve oestrogeen-receptor modulatoren), bijschildklierhormonen en het middel strontiumranelaat. Deze medicijnen vertragen de botafbraak of bevorderen de botopbouw.

Niet voor iedereen

Deze middelen zijn bedoeld voor:

  • mensen die bij onderzoek een geringe botmassa blijken te hebben
  • mensen met een combinatie van factoren die osteoporose kunnen veroorzaken
  • mensen die een botbreuk hebben opgelopen die te wijten is aan osteoporose.

Therapietrouw

Medicijnen die osteoporose bestrijden, moeten vaak langdurig gebruikt worden. Zodra je stopt met innemen, neemt het effect langzaam af. Daarom is het belangrijk dat u, zolang als uw arts het voorschrijft, elke dag trouw het medicijn gebruikt (dit wordt wel therapietrouw genoemd).

Helaas hebben deze middelen ook bijwerkingen. Het is dus belangrijk goed met uw arts te bespreken of de voordelen tegen de nadelen opwegen.

Bisfosfonaten

  • Werking: remmen de botafbraak.
  • Belangrijkste bijwerkingen: maagklachten en beschadiging van de slokdarm.
  • Gebruiksadvies:
    • Innemen in zittende of staande houding met veel water, zodat het middel de slokdarm zo snel mogelijk passeert.
    • Niet tegelijkertijd innemen met kalktabletten.
  • Worden vaak voor langere tijd gebruikt. Het effect begint pas na ongeveer 3 maanden.
  • Geschikt voor mannen en vrouwen.

Oestrogenen

Oestrogenen (vrouwelijke hormonen) worden niet meer aangeraden als middel tegen osteoporose. De bijwerkingen zijn ernstiger dan de klacht. Bovendien zijn er goede alternatieven. Als oestrogenen wél gebruikt worden tegen overgangsklachten (dit mag alleen voor een korte tijd, niet langer dan een jaar) dan helpen ze wel tegen osteoporose, maar dat is in feite een gunstige bijwerking, geen reden voor gebruik.

SERM`s

SERM`s vormen een nieuwe groep geneesmiddelen.

  • Werking: beschermen tegen botverlies en breuken.
  • Nadelen:
    - Er is nog geen onderzoek gedaan naar de werking op lange termijn.
    - Ze kunnen opvliegers veroorzaken.
  • Alleen geschikt voor vrouwen na de menopauze.

Bijschildklierhormonen

  • Werking: stimuleren de opname van calcium uit de darm en de vorming van nieuwe botcellen.
  • Worden alleen voorgeschreven bij mensen met ernstige botontkalking, als de eerste keus medicijnen, bisfosfonaten samen met vitamine D en calcium, niet voldoende helpen.

Strontiumranelaat

  • Werking: stimuleert de botaanmaak en vermindert de botafbraak.
  • Gebruiksadvies: Niet tegelijkertijd innemen met kalktabletten of voedingsmiddelen met calcium. Omdat in veel voedingsmiddelen calcium zit, kunt u het beste vanaf twee uur vóór tot twee uur ná inname van dit middel niets eten of drinken. Als u in deze periode dorst heeft, kunt u het best gewoon leidingwater drinken. Het is echter heel belangrijk op de andere tijden van de dag juist wel veel kalkrijke voedingsmiddelen, zoals melk, te gebruiken, omdat kalk nodig is voor de opbouw van de botten.

Voor meer informatie over medicijnen tegen botontkalking zie bij Medicijnen op deze site.

Zowel mannen als vrouwen kunnen osteoporose krijgen. Eén op de drie vrouwen boven de 55 heeft osteoporose en één op de acht mannen.

Oorzaken

De kans dat u osteoporose krijgt, wordt onder meer groter door:

  • Geringe piekbotmassa
    Deze is voor een deel erfelijk bepaald. De voeding en de hoeveelheid lichaamsbeweging in de jeugd hebben er echter ook veel invloed op.
  • Onvoldoende beweging
    Op elke leeftijd heeft een gebrek aan lichaamsbeweging een ongunstig effect op de kwaliteit van de botten.
  • Geen goede voeding en overmatig gebruik van genotmiddelen
    Voor de opbouw van bot is calcium en vitamine D nodig. Krijgt u daar te weinig van, dan wordt de botvorming vertraagd. Roken, te veel alcohol, te veel koffie en te veel zout hebben een ongunstige invloed.
  • Leeftijd
    Na het 35ste levensjaar is de botafbraak groter dan de botopbouw. Hoe ouder men is, hoe groter de kans op osteoporose.
  • Menopauze
    Bij vrouwen na de menopauze gaat de botafbraak sneller. Dat komt doordat hun lichaam dan geen oestrogenen (vrouwelijke hormonen) meer aanmaakt.
  • Aanleg
    Osteoporose is niet erfelijk, maar de kans het te krijgen is wel groter als een van uw ouders het ook heeft.
  • Gebruik van bepaalde geneesmiddelen
    Langdurig gebruik van onder meer corticosteroïden (ontstekingsremmers) versnelt de botafbraak.
  • Bepaalde ziekten
    Sommige ziekten hebben invloed op de opbouw of de afbraak van het botweefsel, onder andere sommige schildklieraandoeningen en sommige maag-darmziekten.

Bij veel mensen spelen meer factoren tegelijk. In combinatie kunnen ze elkaar versterken.

Gevolgen

Vaak blijkt pas door een botbreuk, zoals een pols-, heup- of wervelfractuur dat iemand osteoporose heeft.

  • Polsbreuken komen het meest voor bij vrouwen tussen de 50 en 60 jaar, maar die genezen doorgaans zonder complicaties.
  • Per jaar breken 16.000 Nederlanders hun heup. Dat zijn voornamelijk ouderen. Een gebroken heup kan het begin zijn van veel moeilijkheden - van de mensen met een gebroken heup overlijdt 20% binnen een jaar. De helft van de overige patiënten blijft gehandicapt en kan niet meer goed voor zichzelf zorgen.
  • Door gebroken of ingezakte ruggenwervels worden veel oudere mensen kleiner en krommer. Een wervelbreuk hoeft zelf geen last te geven, maar de kromme houding kan leiden tot rugpijn, problemen met ademen, incontinentie en moeite met in evenwicht blijven.

Osteoporose wordt ook wel botontkalking genoemd. Het betekent dat er minder kalk (calcium) in de botten zit. Daardoor worden ze ongemerkt brozer. Osteoporose zelf geeft meestal geen klachten, maar de kans op botbreuken - vooral op latere leeftijd - wordt er groter door. Daarom is het belangrijk osteoporose te behandelen of liefst te voorkomen.

Botopbouw en -afbraak

  • Bot leeft: oude botcellen worden voortdurend afgebroken en vervangen door nieuwe.
  • Bot groeit: bij kinderen en jongvolwassenen neemt de botmassa toe. De piek wordt bereikt tussen het 25ste en 30ste jaar. De hoeveelheid bot die iemand dan heeft, noemt men de ‘piekbotmassa`.
  • Bot slinkt: vanaf het 35ste jaar is de afbraak groter dan de opbouw. Dan neemt de botmassa dus af.

Het nut van bot

Botweefsel heeft twee functies:

  1. Het geeft steun aan het lichaam.
  2. Het vormt een calciumreservoir.

Calcium is bij allerlei lichaamsprocessen nodig. Daarom zit er altijd calcium in het bloed. Is de concentratie van het calcium in het bloed te laag, dan wordt er kalk aan de botten onttrokken.

Ook al geeft osteoporose zelf geen hinder, het risico op botbreuken op latere leeftijd is ernstig genoeg om te proberen osteoporose te voorkomen.
Wie in z`n jeugd stevige botten opbouwt, heeft daar later profijt van. Maar zelfs tot op hoge leeftijd is het zinvol om te werken aan een gezond beendergestel. Twee dingen zijn daarbij belangrijk: voeding en lichaamsbeweging.

Voeding

Calcium, de belangrijkste bouwstof van bot, zit in veel voedingsmiddelen, maar vooral in zuivel. Gebruik liefst vier maal per dag een zuivelproduct, bijvoorbeeld

  • een glas melk of karnemelk
  • een portie yoghurt, kwark of vla
  • een plak kaas

Wie minder dan twee porties zuivel per dag gebruikt, moet extra kalk innemen in de vorm van tabletten of poeder.

Vitamine D is nodig om calcium te kunnen opnemen. Er zit maar weinig vitamine D in de voeding. De beste manier om aan voldoende vitamine D te komen is: elke dag naar buiten. Onder invloed van (zon)licht maakt het lichaam het zelf aan. De zon moet dan wel op de huid kunnen schijnen - minimaal een kwartier op handen en hoofd.

Mensen met een donkere huid maken minder vitamine D aan, net als ouderen en zieken die zelden buiten komen. Zij zullen eerder vitamine D in de vorm van tabletten of druppels nodig hebben. Overleg hierover met uw arts of apotheker.

Lichaamsbeweging

Lichaamsbeweging is belangrijk op alle leeftijden. Sport en spel, conditietraining en gymnastiek helpen jong en oud aan stevige botten en soepele spieren. Goede vormen van lichaamsbeweging zijn bijvoorbeeld:

  • wandelen
  • hardlopen
  • touwtjespringen
  • traplopen

Activiteiten zoals fietsen en zwemmen zijn goed voor uw conditie, maar helpen niet om stevige botten te krijgen.

Gymnastiek voor ouderen houdt soepelheid, kracht, evenwicht en coördinatievermogen op peil. Dat verkleint de kans op valpartijen en botbreuken.

www.careforwomen.nl
Care for Women is een organisatie die zich richt op de zorgverlening aan vrouwen in de overgang. De organisatie bestaat uit gediplomeerde verpleegkundigen die zich gespecialiseerd hebben als overgangsconsulente.

www.osteoporosestichting.nl
De Osteoporosestichting geeft bekendheid aan de mogelijkheden om osteoporose te voorkomen en te behandelen.

www.vrouwenovergang.nl
De site door vrouwen in de overgang voor vrouwen in de overgang. Deze site is opgezet door vrijwilligers en biedt informatie over de overgang. Daarnaast biedt de site her- en erkenning voor vrouwen in de overgang.